Dâu quả dài, Dâu Đài Loan (Morus macroura): Loại quả vừa lạ vừa quen

Dâu quả dài - loài quả vừa lạ vừa quen

Dâu quả dài – cái tên nghe vừa quen thuộc lại vừa mới mẻ, ẩn chứa trong mình những điều thú vị mà ít ai biết đến. Loài cây này không chỉ mang vẻ đẹp mộc mạc, bình dị mà còn sở hữu nhiều công dụng tuyệt vời, góp phần vào đời sống của con người. Vậy bạn đã biết hết về loài cây này chưa? Nếu chưa, hãy cùng Cỏ Dại tìm hiểu ngay sau đây nhé!

Dâu quả dài là cây gì?

Dâu quả dài (Morus macroura) hay còn gọi là dâu Đài Loan là một loài cây rụng lá với tán lá dày, thường cao từ 7 đến 20 mét, có thể đạt tới 35 mét ở một số khu vực. Cây có thân cây đường kính từ 10 đến 20 cm, thậm chí lên đến 60 cm. Dâu quả dài phân bố rộng rãi ở Đông Á, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Malaysia, Indonesia.

Dâu quả dài được khai thác từ tự nhiên để sử dụng làm thực phẩm, thuốc và nguyên liệu tại địa phương. Quả của cây có thể ăn được khi chín, sấy khô hoặc làm nước ép. Vỏ cây được dùng để bôi lên vết cắt và vết thương, quả tươi được sử dụng như chất bổ và cũng để điều trị các bệnh về họng. Gỗ của cây được dùng để đóng bàn ghế, xây dựng, dụng cụ nông nghiệp, v.v. Sợi trong vỏ cây được dùng để làm giấy.

Ngoài ra, Dâu quả dài còn được trồng để lấy quả ăn được và là loài tiên phong trong các dự án phục hồi rừng. Quả khô của cây được bán ở các chợ địa phương.

Dâu quả dài là một loài cây độc đáo với nhiều công dụng, góp phần vào đời sống của con người.

  • Chi Morus theo tài liệu này được cho là có 19 loài, nhưng chỉ 5 loài được liệt kê trong cơ sở dữ liệu.
  • Một nghiên cứu (Zeng Q et al., 2015) đề xuất rằng chi này chỉ có 8 loài riêng biệt. Nếu phân loại này được chấp nhận, thì Dâu quả dài sẽ không còn được coi là một loài riêng biệt.

Tên gọi khác: Dâu chùm dài, Dâu Đài Loan

Đặc điểm

  • Cây Dâu quả dài (Morus macroura) có thể cao tới 20 mét và là loài phân tính đực cái (dioecious). Vỏ cây màu nâu sẫm. Cành non phủ lông tơ khi còn nhỏ, đặc biệt ở các đốt. Chồi mùa đông hình trứng thuôn dài đến hình trứng, phủ lông tơ trắng, dài 0,2-1 cm. Lá kèm hình dải, dài 0,5-3 cm, phủ lông tơ.
  • Lá cây hình trứng đến hình trứng rộng, kích thước 5-15 × 5-9 cm, mỏng, với 4-6 cặp gân mỗi bên gân giữa; mặt trên màu xanh lục đậm, có lông tơ mềm dọc theo các gân; mặt dưới màu xanh lục nhạt, phủ lông tơ mềm dọc theo các gân khi còn non; gốc tròn, hình tim hoặc cụt, mép lá có răng cưa nhỏ và dày; ngọn lá nhọn đến hơi nhọn; cuống lá dài (1-)2-4 cm, phủ lông tơ.
  • Cụm hoa đực mọc 2 cụm trên một mấu, dài 4-8(–16) cm, trên cuống hoa phủ lông tơ dài 1-1,5(–2,5) cm; hoa đực có lá đài hình trứng, có lông rung, mặt trong phủ lông tơ, chỉ nhị dài khoảng 2,5 mm, bao phấn hình cầu. Cụm hoa cái mọc 2 cụm trên một mấu, dài 5-12(–16) cm, trên cuống hoa dài 1-1,5 cm; hoa cái có lá đài phủ lông tơ với hai kiểu, bầu nhụy hình trứng, hơi dẹt, phủ lông tơ, không có vòi nhụy, đầu nhụy chia 2 nhánh, có nhũ đầu. Quả chín màu trắng vàng, dài 6-12(–16) cm. Ra hoa vào đầu xuân, đậu quả từ mùa xuân đến đầu hè. (Theo Wu, Zhou & Gilbert 2003; Razdan & Dennis Thomas 2021; Ghafoor 1985).

Môi trường sống

  • Rừng núi và rừng nhiệt đới; độ cao từ 300 – 2.200 mét.
  • Cây Dâu quả dài (Morus macroura) có thể quen thuộc nhất với các nhà nghiên cứu dendro học phương Tây dưới dạng giống cây trồng ‘Pakistan’ (xem bên dưới). Giống này được tạo ra từ một lô cây được trồng từ hạt giống được gửi đến Mỹ từ Pakistan vào những năm 1980. Có vẻ khó xảy ra khả năng đây là lần giới thiệu đầu tiên của một loài được biết đến trong thực vật học phương Tây kể từ năm 1851, nhưng M. macroura không phải là một cái tên mà người ta có thể gặp trong tài liệu văn học dendro học cổ điển.
  • Các dạng khác của loài này có thể được cho là đang được trồng; hai mẫu vật trong bộ sưu tập của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia được xác định đơn giản là M. macroura, không phải là một giống được đặt tên (Vườn Thực vật Hoàng gia Edinburgh 2022). Cũng có khả năng một số dạng của M. macroura có mặt trong một vài bộ sưu tập, nhưng lại được xác định nhầm là M. alba (ví dụ như M. alba ‘Tehama’).

Phân bố

  • Đông Á – Trung Quốc, Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Malaysia, Indonesia.

Giống cây trồng ‘Pakistan’:

  • Giống cây trồng ‘Pakistan’ này được tạo ra lần đầu tiên tại Mỹ, từ nguồn giống được Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Pakistan ở Islamabad gửi sang vào những năm 1980. Giống cây này đã được trồng tại Anh ít nhất là từ giữa những năm 1990 và hiện nay được bán thương mại rộng rãi tại đây (Frank P Matthews 2022). Bất kể được trồng hay bán ở đâu, nó gần như luôn được coi là một giống của M. alba, nhưng điểm đặc biệt của nó là quả rất dài, vượt xa kích thước thông thường của M. alba và hoàn toàn nằm trong phạm vi kích thước của M. macroura, đồng thời có nguồn gốc từ khu vực phù hợp.
  • Những quả này chín có màu tím đậm đến đen, đáng chú ý là chúng ít gây lem màu hơn so với nhiều loại dâu quả đen khác (Hatch 2021–2022). Báo cáo về kích thước thực tế của quả có sự khác biệt khá lớn; một sốカタログ nhà vườn (kātà lóg nhà vườn – danh mục nhà vườn) cho rằng chúng có thể dài hơn 12 cm nhưng tài liệu Andrews, Feltwell & Lane (2012) ghi nhận kích thước thông thường là 6-8,5 cm và tối đa là 10 cm. Quả được mô tả là ngọt, có vị ngon, ra quả trong khoảng sáu đến bảy tuần (Andrews, Feltwell & Lane 2012). Cho đến nay, giống cây này còn hiếm thấy trong các khu vườn, dường như cần nhiệt độ mùa hè ổn định để phát triển tốt; một ví dụ điển hình có thể được nhìn thấy qua hàng rào ở góc đông nam của Cung điện Buckingham, cuối Spur Road (quan sát cá nhân).
Dâu quả dài - loài quả vừa lạ vừa quen
Dâu Đài Loan

Mục đích sử dụng của cây Dâu quả dài

  • Thực phẩm: Quả có thể ăn được khi chín, sấy khô hoặc làm nước ép.
  • Thuốc: Nước ép từ vỏ cây được dùng để bôi lên vết cắt và vết thương. Quả tươi được dùng như một chất bổ và cũng để điều trị các bệnh về họng.
  • Nông lâm nghiệp: Cây được trồng làm loài tiên phong trong các dự án phục hồi rừng.
  • Công dụng khác: Sợi trong vỏ cây được dùng để làm giấy. Cả gỗ và lá đều là nguồn cung cấp thuốc nhuộm. Gỗ được dùng để đóng bàn ghế, xây dựng, dụng cụ nông nghiệp, v.v.

Nhân giống: Dâu quả dài được nhân giống bằng cách giâm cành.

Mật độ trồng: Mật độ trồng phù hợp là khoảng 5.000 cây/ha (1,5 m x 1,2 m).

Làm đất: Cần cày bừa kỹ đất trồng trước khi tiến hành trồng cây. Sau đó, rạch hàng sâu 50 cm và bón lót cho mỗi cây 10 kg phân chuồng và phân lân.

Chăm sóc:

  • Tỉa cành:
    • Vào đầu xuân trước khi nảy chồi, cắt tỉa các cành chỉ để lại 15 – 20 cm.
    • Vào vụ xuân năm thứ 2, mỗi cây chỉ nên giữ lại 3 – 4 cành khỏe dưới gốc và cắt tỉa cành chỉ để dài 15 – 20 cm.
    • Sau khi thu hoạch quả năm thứ 3, cắt toàn bộ cành ở phía gốc để cây mọc mầm mới, đồng thời tỉa hết những cành nhỏ, cành yếu để tập trung dinh dưỡng cho cành chính.
  • Bón phân:
    • Bón thúc 2 – 3 lần mỗi năm.
      • Lần thứ nhất bón 15 tấn phân chuồng hoai cho 1 ha.
      • Vào vụ thu đông (tháng 2 – 3), khi cây ra hoa kết quả, bón khoảng 500 kg phân chuồng, 150 kg kali và có thể bổ sung thêm phân bón lá KH2PO4 nồng độ 0,3% phun 10 ngày 1 lần.
    • Nên tỉa cây vào mùa hè và bón thêm 25 tấn phân chuồng + 450 kg ure + 600 kg supe lân trên 1 ha.
    • Vào cuối mùa hè (tháng 7), bón thêm 300 kg phân phức hợp.
    • Cuối tháng 8, bón thêm 250 kg phân phức hợp.
    • Vào vụ thu đông, bón thêm 30 tấn phân chuồng cho mỗi ha.
  • Tưới nước: Tưới nước đầy đủ cho cây, đặc biệt là trong mùa khô, khi cây ra hoa kết quả và lúc quả sắp chín.
  • Phòng trừ sâu bệnh: Thường xuyên kiểm tra và theo dõi để phát hiện và kịp thời phòng trừ các loại sâu bệnh gây hại cho cây.

Thu hoạch: Cây Dâu quả dài có thể cho thu hoạch sau khoảng 10 năm trồng. Sau thời gian này, năng suất quả sẽ giảm dần và cần thay thế bằng lứa cây mới.

Lưu ý: Đây là những kỹ thuật chăm sóc cơ bản cho cây Dâu quả dài. Nên áp dụng các kỹ thuật phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tại khu vực trồng cây.

Hướng dẫn trồng chăm sóc cây dâu Đài Loan tại nhà

1. Giống cây

  • Giống dâu Đài Loan quả dài, còn gọi là giống dâu quả siêu dài, được lai tạo từ giống dâu quả thông thường với giống dâu quả dài dại.
  • Ưu điểm: Quả dài, to, mọng nước, vị ngọt thanh, màu sắc đẹp mắt, năng suất cao, ít sâu bệnh.
  • Chọn cây: Chọn cây khỏe mạnh, không sâu bệnh, thân mập, lá xanh tốt.

2. Thời vụ và mật độ trồng

  • Thời vụ: Nên trồng vào tháng 2, khi thời tiết ấm áp, ít mưa.
  • Mật độ: 5.000 cây/ha, tương đương 1,5 m x 1,2 m mỗi cây.

3. Làm đất và đào hố trồng

  • Làm đất: Cày bừa kỹ đất, loại bỏ cỏ dại, phơi đất 1-2 tuần trước khi trồng.
  • Đào hố: Kích thước hố 50 cm x 50 cm x 50 cm. Bón lót 10 kg phân chuồng5 kg phân lân vào mỗi hố.

4. Kỹ thuật trồng

  • Trồng bằng hom: Cắt hom dài 20-30 cm, có 4-5 mắt mầm, cắm xiên hom vào đất, lấp đất 2/3 thân hom.
  • Trồng bằng cây con: Chọn cây có rễ khỏe mạnh, thân mập, lá xanh tốt. Đặt cây vào hố, lấp đất kín phần cổ rễ, nén chặt đất xung quanh gốc.

5. Kỹ thuật chăm sóc

5.1 Tưới nước

  • Tưới nước đều đặn, ngày 2 lần vào sáng sớm và chiều mát.
  • Tưới lượng nước vừa đủ, tránh tưới quá nhiều dẫn đến úng rễ.

5.2 Bón phân

  • Bón thúc 2-3 lần/năm.
  • Lần 1: Bón 15 tấn phân chuồng hoai/ha vào đầu mùa xuân.
  • Vụ thu đông: Bón 500 kg phân chuồng, 150 kg kali, có thể bón thêm phân lá KH2PO4 0,3% phun 10 ngày/lần.
  • Sau khi tỉa cây: Bón 25 tấn phân chuồng + 450 kg ure + 600 kg supe lân/ha.
  • Cuối mùa hè: Bón 300 kg phân phức hợp.
  • Cuối tháng 8: Bón 250 kg phân phức hợp.
  • Vụ thu đông: Bón 30 tấn phân chuồng/ha.

5.3 Phòng trừ cỏ dại:

  • Phủ gốc cây bằng cỏ, rác, cây phân xanh để hạn chế cỏ dại.
  • Xới cỏ 1-2 lần/vụ, xới gốc 2-3 lần/năm.

5.4 Cắt tỉa, tạo hình:

  • Vào đầu xuân trước khi nảy chồi: Cắt cành chỉ để 15-20 cm.
  • Vào vụ xuân năm thứ 2: Mỗi cây chỉ để 3-4 cành khỏe, cắt cành chỉ để dài 15-20 cm.
  • Đến năm thứ 3: Sau khi thu hoạch, cắt toàn bộ cành ở gốc để cây mọc mầm mới, tỉa hết cành nhỏ, cành yếu.

5.5 Phòng trừ sâu bệnh:

  • Áp dụng các biện pháp IPM: canh tác kỹ thuật, sinh học, vật lý, hóa học.
  • Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết, theo nguyên tắc 4 đúng.

6. Thu hoạch và bảo quản

  • Sau 6 tháng trồng cây bắt đầu ra quả.
  • Phân loại, đóng gói dâu theo yêu cầu khách hàng.
  • Bảo quản dâu trong hộp đặc biệt, tránh để trái dâu tiếp xúc nhau.
  • Dâu tây chỉ bảo quản được vài ngày, cần bảo quản và vận chuyển trong điều kiện lạnh.
  • Thu hoạch nhẹ nhàng, tránh giập nát.
Dâu quả dài - loài quả vừa lạ vừa quen
Dâu quả dài

Kết luận

Với những giá trị to lớn về kinh tế, sinh thái và văn hóa, Dâu quả dài cần được bảo vệ và phát triển bền vững. Cần có những biện pháp để nhân rộng diện tích trồng cây, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên này. Ngoài loài cây thú vị này, bạn còn có thể tìm hiểu thêm về nhiều loài cây khác qua Cỏ Dại

0988110300
chat-active-icon